Czy Twoja gmina dopłaca do zadań zleconych? Samorządy mogą odzyskać miliony

Jednostki samorządu terytorialnego wykonują każdego dnia liczne zadania należące do administracji rządowej. Należą do nich m.in. prowadzenie urzędów stanu cywilnego, organizacja wyborów, wypłata części świadczeń czy realizacja wielu programów pomocy społecznej.

Choć obowiązki te wykonują samorządy, ich finansowanie powinien w całości zapewniać budżet państwa. W praktyce jednak bardzo często przekazywane dotacje okazują się niewystarczające, a brakujące środki pokrywane są z budżetów gmin i powiatów.

Coraz więcej samorządów decyduje się dochodzić tych pieniędzy w sądach – i robi to skutecznie.

Czym są zadania zlecone?

Zadania zlecone to obowiązki wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego w imieniu administracji rządowej, na podstawie ustaw. Oznacza to, że gmina czy powiat nie realizują ich w ramach własnej autonomii, lecz wykonują kompetencje państwa przekazane im przez ustawodawcę.

Do typowych przykładów należą m.in.:

• prowadzenie spraw z zakresu urzędu stanu cywilnego,

• organizacja wyborów i referendów,

• realizacja części świadczeń z systemu pomocy społecznej,

• prowadzenie rejestrów publicznych,

• organizowanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi,

• realizacja programów rządowych w zakresie wsparcia społecznego.

Zadania muszą mieć finansowanie

System finansowania zadań publicznych opiera się na zasadzie adekwatności. Wynika ona z art. 167 Konstytucji RP, zgodnie z którym jednostkom samorządu terytorialnego powinny być zapewnione dochody odpowiadające zakresowi wykonywanych zadań.

W odniesieniu do zadań zleconych oznacza to w praktyce, że Skarb Państwa musi przekazać dotacje w wysokości pozwalającej na ich pełne wykonanie.

Podstawą ustawową jest tu przede wszystkim art. 49 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, który stanowi, że dotacje celowe powinny być przekazywane w taki sposób, aby umożliwić pełne i terminowe wykonanie zleconych zadań.

Jeżeli przekazane środki są zbyt niskie, samorząd może dochodzić należnego świadczenia wraz z odsetkami w postępowaniu sądowym.

Skala problemu jest ogromna

Według ustaleń Najwyższej Izby Kontroli jednostki samorządu terytorialnego w latach 2019–2023 dopłaciły do realizacji zadań zleconych ok. 4,3 mld zł z własnych środków.

Jednocześnie analiza orzecznictwa sądów powszechnych wskazuje, że samorządy coraz częściej pozywają Skarb Państwa w celu odzyskania tych środków. Z badań Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego (kliknij tu by zapoznać się z raportem) wynika, że:

• samorządy wygrywają około 80% takich postępowań,

• w latach 2011–2025 odzyskały łącznie blisko 40 mln zł;

Choć nie zawsze udaje się odzyskać pełną kwotę, linia orzecznicza sądów jest w zdecydowanej większości korzystna dla jednostek samorządu terytorialnego.

Sądy potwierdzają prawo samorządów do dochodzenia roszczeń

W orzecznictwie podkreśla się, że państwo ponosi pełną odpowiedzialność za finansowanie zadań należących do jego kompetencji, nawet jeśli zostały one powierzone samorządom do wykonania.

Jeżeli przekazana dotacja nie pozwala na pełne wykonanie zadania, samorząd może wystąpić z roszczeniem o zapłatę kwoty, której zabrakło na sfinansowanie wykonanego zadania zleconego.

Czy Twoja gmina może odzyskać pieniądze?

Jeżeli Twoja gmina lub powiat dopłaca do realizacji zadań zleconych, istnieje realna możliwość odzyskania tych środków od Skarbu Państwa.

Kluczowe jest jednak:

• właściwe ustalenie rzeczywistych kosztów realizacji zadań,

• analiza wysokości otrzymanych dotacji,

• prawidłowe przygotowanie roszczenia i materiału dowodowego.

Spory tego typu mają często znaczną wartość – w wielu przypadkach chodzi o miliony złotych.

Jak możemy pomóc?

Nasza kancelaria wspiera jednostki samorządu terytorialnego w dochodzeniu roszczeń związanych z niedofinansowaniem zadań zleconych. Pomagamy m.in.:

• przeprowadzić analizę finansową i prawną,

• ustalić wysokość roszczenia,

• przygotować strategię procesową,

• reprezentować samorząd w postępowaniu sądowym przeciwko Skarbowi Państwa.

Jeżeli Twoja gmina lub powiat finansuje zadania państwa z własnego budżetu – warto sprawdzić, czy nie przysługuje jej roszczenie o zwrot poniesionych kosztów.