Dochodzenie odszkodowania za szkody górnicze

Skutki działalności górniczej — problem wciąż aktualny

Choć w ostatnich latach skala działalności wydobywczej w Polsce uległa znacznemu ograniczeniu, a wiele kopalń zakończyło już eksploatację węgla, skutki ich funkcjonowania są nadal odczuwalne, w szczególności na terenie Katowic, Rudy Śląskiej, Bytomia, Zabrza, Gliwic, Rybnika czy Jastrzębia – Zdrój.

Na terenach objętych dawną eksploatacją górniczą pojawiają się liczne problemy konstrukcyjne — pęknięcia ścian, zarysowania fundamentów, osiadanie gruntu czy deformacje terenu. Zjawiska te nie tylko utrudniają codzienne korzystanie z nieruchomości, lecz także obniżają jej wartość rynkową i mogą powodować ryzyko dalszej degradacji budynków.

Właściciele takich nieruchomości często nie zdają sobie sprawy, że mają pełne prawo do żądania naprawienia szkody górniczej lub uzyskania odpowiedniego odszkodowania. W niniejszym opracowaniu wyjaśniamy, kto ponosi odpowiedzialność za szkody górnicze, jak przebiega postępowanie oraz jakie uprawnienia przysługują poszkodowanym.

Kto ponosi odpowiedzialność za szkody górnicze?

Zasady odpowiedzialności za szkody górnicze zostały szczegółowo określone w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze.

Zgodnie z art. 146 tej ustawy, podstawowym podmiotem odpowiedzialnym jest przedsiębiorca prowadzący ruch zakładu górniczego, którego działalność spowodowała powstanie szkody.

W sytuacji, gdy nie można jednoznacznie ustalić sprawcy szkody, odpowiedzialność spoczywa na przedsiębiorcy, który w dniu ujawnienia szkody posiadał prawo do prowadzenia działalności wydobywczej w granicach danego obszaru górniczego.

Jeżeli jednak ani taki przedsiębiorca, ani jego następca prawny nie istnieje, obowiązek naprawienia szkody przechodzi na Skarb Państwa, reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego.

Taki system odpowiedzialności ma kluczowe znaczenie dla ochrony interesów właścicieli nieruchomości. Dzięki niemu nawet w przypadku likwidacji kopalni czy przekształceń własnościowych, prawo do odszkodowania nie wygasa, a poszkodowany ma możliwość skutecznego dochodzenia swoich roszczeń.

Termin przedawnienia roszczeń z tytułu szkód górniczych

Kwestia terminów ma w sprawach o szkody górnicze ogromne znaczenie.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, roszczenia o naprawienie szkody przedawniają się po upływie 5 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o jej wystąpieniu.

W przypadku szkód powstałych przed 1 stycznia 2012 roku (a więc przed wejściem w życie obecnej ustawy), termin przedawnienia wynosi 3 lata.

Przekroczenie tego okresu powoduje, że roszczenie może zostać oddalone, dlatego nie należy zwlekać z podjęciem działań po zauważeniu pierwszych oznak szkód górniczych.

W praktyce często zdarza się, że szkoda ujawnia się stopniowo — początkowo ma postać drobnych pęknięć, które z czasem się pogłębiają. Warto wówczas skonsultować się z prawnikiem, który pomoże określić moment, od którego liczony jest termin przedawnienia.

Jakie formy naprawienia szkody przewiduje prawo?

Prawo geologiczne i górnicze przewiduje dwa podstawowe sposoby naprawienia szkody:

1. Przywrócenie stanu poprzedniego – czyli fizyczne naprawienie szkody, np. odbudowa uszkodzonego muru, wzmocnienie fundamentów, rekultywacja gruntu czy naprawa instalacji.
2. Wypłata odszkodowania pieniężnego – gdy przywrócenie stanu poprzedniego jest niemożliwe lub ekonomicznie nieuzasadnione. Wypłata następuje za zgodą obu stron.

W niektórych przypadkach możliwe jest również działanie prewencyjne, polegające na podjęciu środków zapobiegających wystąpieniu szkody. Dzieje się tak wtedy, gdy przedsiębiorca ma świadomość, że prowadzone przez niego prace mogą doprowadzić do uszkodzenia budynku lub innej infrastruktury. Wówczas można uzgodnić odpowiednie środki zabezpieczające lub rekompensatę finansową jeszcze przed wystąpieniem szkody.

Postępowanie ugodowe – pierwszy krok do odszkodowania

Zanim poszkodowany skieruje sprawę do sądu, musi podjąć próbę polubownego załatwienia sporu z przedsiębiorcą górniczym.

Postępowanie ugodowe jest obligatoryjne i stanowi pierwszy etap dochodzenia roszczeń.

Za spełnienie tego obowiązku uznaje się sytuację, gdy:

• przedsiębiorca odmówi zawarcia ugody albo
• od momentu złożenia wniosku o ugodę upłynęło 30 dni i nie doszło do porozumienia (chyba że poszkodowany wyznaczył dłuższy termin).

W praktyce jednak kopalnie często proponują poszkodowanym odszkodowania znacznie niższe niż rzeczywista wartość szkód. W takich przypadkach uzasadnione jest odmówienie przyjęcia propozycji i skierowanie sprawy do sądu.

 

Dochodzenie roszczeń przed sądem

W postępowaniu sądowym kluczowe znaczenie mają dowody techniczne, potwierdzające rozmiar i przyczynę szkody.

Sąd najczęściej powołuje biegłego z zakresu budownictwa lub geologii górniczej, który określa, czy uszkodzenia rzeczywiście mają związek z działalnością kopalni i jaką mają wartość.

Co istotne, osoby dochodzące roszczeń z tytułu szkód górniczych są zwolnione z kosztów sądowych – nie płacą opłaty od pozwu ani zaliczek na poczet wynagrodzenia biegłych. To znaczne ułatwienie, które sprawia, że dochodzenie swoich praw nie wiąże się z koniecznością ponoszenia opłat sądowych przy wytoczeniu pozwu.

Jak postępować w przypadku szkód górniczych?

Jeżeli zauważysz na swojej nieruchomości pęknięcia ścian, osiadanie budynku lub inne niepokojące objawy, które mogą wynikać z działalności górniczej, warto podjąć następujące kroki:

1. Udokumentuj szkody – wykonaj zdjęcia i odnotuj datę ich zauważenia.
2. Zgłoś roszczenie do odpowiedniego przedsiębiorcy górniczego lub właściwego urzędu.
3. Skonsultuj się z adwokatem, który pomoże ustalić odpowiedzialny podmiot, przygotować wniosek ugodowy i ocenić wysokość należnego odszkodowania.
4. Nie podpisuj ugody bez analizy prawnika – propozycje kopalni często są zaniżone.
5. razie braku satysfakcjonującego rozwiązania możesz zainicjować postępowanie sądowe.

Skontaktuj się z nami

Jeżeli Twoja nieruchomość ucierpiała w wyniku działalności kopalni, skontaktuj się z nami, aby uzyskać bezpłatną analizę sprawy.

Pomożemy ustalić odpowiedzialny podmiot, przygotować wniosek o naprawienie szkody oraz dochodzić należnego odszkodowania w imieniu właściciela nieruchomości.

Adw. Michał Wyjatek

apl. adw. Wiktoria Pytlik