Ślepy pozew – zalety i zagrożenia projektowanej regulacji

Internet stał się główną przestrzenią komunikacji, a w konsekwencji również  miejscem, w którym coraz częściej dochodzi do naruszeń dóbr osobistych. Anonimowe komentarze zawierające pomówienia, publikowanie zdjęć czy filmów bez zgody osób, których wizerunek utrwalono to realne problemy, z którymi mierzą się zarówno osoby prywatne, jak i przedsiębiorcy. W wielu sytuacjach gdzie dochodzi do rzeczywistego naruszenia czyichś dóbr osobistych występuje jednak trudność w ustaleniu tożsamości sprawcy co sprawia, że pokrzywdzeni nie mają skutecznych narzędzi do eliminacji treści godzących w ich prawem chronione dobra . Odpowiedzią na ten problem ma być projekt wprowadzenia do polskiego systemu prawnego tzw. „ślepego pozwu”.

Istota ślepego pozwu

Klasyczna procedura cywilna wymaga wskazania danych pozwanego. W praktyce osoba poszkodowana, która dysponuje jedynie linkiem do obraźliwego wpisu czy adresem IP, nie jest w stanie wnieść skutecznego powództwa – brakuje jej bowiem niezbędnego elementu każdego pozwu – wskazania osoby odpowiedzialnej za naruszenie, czyli pozwanego. Ślepy pozew zakłada, że możliwe będzie zainicjowanie postępowania bez znajomości danych sprawcy, a jego identyfikacja nastąpi dopiero w toku procesu – na podstawie informacji uzyskanych od dostawcy usług internetowych lub operatora telekomunikacyjnego.

Zalety rozwiązania

Ślepy pozew może wypełnić istniejącą lukę w systemie ochrony dóbr osobistych. W założeniach projektodawców ustawy umożliwi szybkie uruchomienie postępowania pomimo braku danych sprawcy. Dla poszkodowanych oznaczałoby to realną szansę na dochodzenie roszczeń, a dla potencjalnych sprawców –  ryzyko rzeczywistej odpowiedzialności. Instrument ten ma także znaczenie prewencyjne, gdyż przełamuje barierę anonimowości, która dotąd zachęcała do publikowania bez refleksji dotyczącej odpowiedzialności.

Potencjalne wady i ryzyka

Każda nowa instytucja procesowa niesie ze sobą zagrożenia. W przypadku ślepego pozwu wskazuje się na możliwość nadmiernego obciążenia sądów oraz ryzyko nadużyć wynikających z kierowania powództw w złej wierze. Szczególne kontrowersje budzi kwestia zgodności ustawy  z przepisami o ochronie danych osobowych i prawem telekomunikacyjnym. W prowadzonej dyskusji podnosi się, że ujawnienie danych użytkownika na podstawie samego pozwu może naruszyć zasady proporcjonalności (na przykład poprzez złożenie pozwu przez pracodawcę, który chce ustalić personalia krytycznego, ale rzeczowego komentarza na temat warunków pracy). Wskazuje się również na krótki ( 7 dni) termin, w którym sąd musiałby kierować wniosek wniosek do dostawcy usług o ujawnienie danych sprawcy. W polskich realiach, założenie, że sąd zdąży zrobić to w ciągu 7 dni jest ekstrawaganckie, a jednocześnie, niezachowanie tego terminu mogłoby być źródłem odpowiedzialności odszkodowawczej skarbu państwa.   Problemem praktycznym może być również sytuacja, w której abonent numeru IP nie jest tożsamy ze sprawcą naruszenia.

Rozwiązania zagraniczne

Instytucja ślepego pozwu nie jest polskim pomysłem. W Stanach Zjednoczonych funkcjonują tzw. John Doe lawsuits, pozwalające pozywać nieznanych sprawców i uzyskiwać od sądu nakazy ujawnienia ich tożsamości. W Wielkiej Brytanii oraz Kanadzie stosuje się Norwich Pharmacal Orders, nakazujące pośrednikom, takim jak dostawcy usług internetowych, przekazanie danych osobowych osoby odpowiedzialnej za naruszenie. Doświadczenia zagraniczne pokazują, że rozwiązania tego typu mogą być skuteczne, o ile równolegle zapewniona zostanie ochrona prywatności oraz prawa do obrony pozwanego.

Prace legislacyjne w Polsce

Obecnie w Sejmie toczą się prace nad projektami ustaw przewidujących wprowadzenie ślepego pozwu do Kodeksu postępowania cywilnego. Propozycje zakładają stworzenie odrębnego trybu w sprawach o ochronę dóbr osobistych przeciwko osobom o nieznanej tożsamości. Zgodnie z projektem to sąd, już po wniesieniu pozwu, miałby występować do dostawców usług internetowych o ujawnienie danych sprawcy. Dyskusja wokół tego rozwiązania trwa – eksperci wskazują zarówno na konieczność zapewnienia tego rodzaju ochrony pokrzywdzonym , jak i na ryzyka związane z ochroną danych oraz potencjalnym przeciążeniem sądów.

Ślepy pozew to projekt, który może znacząco wzmocnić pozycję osób pokrzywdzonych w Internecie. Jego skuteczność zależeć będzie jednak od precyzyjnego uregulowania procedury, w tym jasnych zasad uzyskiwania danych użytkowników i gwarancji procesowych dla obu stron sporu. Wprowadzenie tej instytucji byłoby z pewnością  krokiem w stronę dostosowania polskiego prawa do wyzwań cyfrowej rzeczywistości.