Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zasiedzenia służebności przesyłu.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) odnosi się do kwestii nabywania służebności przesyłu przez zasiedzenie oraz skutków braku tytułu prawnego do korzystania z cudzej nieruchomości przez przedsiębiorstwa przesyłowe. Orzeczenie to ma potencjalnie istotne skutki praktyczne, ponieważ dotyczy urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach prywatnych i publicznych, a więc infrastruktury istniejącej często od kilkudziesięciu lat. Szacuje się, ze może dotyczyć 20 milionów działek w Polsce.

Dotychczasowa linia orzecznicza sądów

Przed wydaniem omawianego wyroku TK w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego ukształtowała się szeroka i stosowana w praktyce wykładnia dopuszczająca zasiedzenie służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu, nawet za okres sprzed 2008 r.

Sądy wielokrotnie uznawały, że przedsiębiorstwa przesyłowe mogły nabyć takie prawo w drodze zasiedzenia, mimo że przepisy regulujące służebność przesyłu zostały wprowadzone dopiero ustawą nowelizującą Kodeks cywilny z 2008 r.

W konsekwencji ,w wielu postępowaniach sądy oddalały roszczenia właścicieli nieruchomości, uznając, że urządzenia infrastrukturalne znajdują się na ich gruncie „legalnie”, ponieważ służebność miała zostać nabyta przez zasiedzenie.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego podważa tę linię orzeczniczą i wymusza jej weryfikację.

Kluczowe ustalenia Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał wskazał, że: przed 3 sierpnia 2008 r. nie istniała w prawie polskim konstrukcja służebności przesyłu, a tym samym brak było podstaw normatywnych do uznawania zasiedzenia prawa, które prawnie nie istniało. Interpretacje dopuszczające zasiedzenie służebności przesyłu przed wprowadzeniem jej do Kodeksu cywilnego naruszały standard konstytucyjny ochrony prawa własności.

TK podkreślił, że prawo rzeczowe musi wynikać z ustawy, a jego treść nie może być rekonstruowana w drodze analogii tylko z uwagi na potrzeby przedsiębiorstw infrastrukturalnych.

Trybunał podkreślił, że:

• interpretacje pozwalające na nabycie przez zasiedzenie prawa, które w momencie biegu zasiedzenia w ogóle nie istniało w systemie prawnym, naruszały art. 64 Konstytucji RP (ochrona prawa własności),
• organy państwa nie mogą domniemywać istnienia nieuregulowanej konstrukcji prawnej tylko po to, aby ułatwić przedsiębiorstwom przesyłowym funkcjonowanie infrastruktury.

W konsekwencji — interes właściciela nieruchomości musi być traktowany priorytetowo.

Skutki wyroku dla właścicieli nieruchomości

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego otwiera, zdawało się, zamkniętą już drogę do dochodzenia przez właścicieli nieruchomości roszczeń z tytułu:

• wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości
• odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z gruntu,
• obniżenia wartości nieruchomości wskutek posadowienia infrastruktury,
• ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem.

Kwoty roszczeń bywają znaczne: od kilku tysięcy złotych za małe działki, do kilkuset tysięcy w przypadku większych areałów i dużej liczby urządzeń przesyłowych.

Jakie kroki powinni podjąć właściciele nieruchomości?

Sprawdzić, czy istnieje tytuł prawny do urządzeń na działce

Umowa? decyzja administracyjna? orzeczenie sądu?
Jeśli nie — istnieją podstawy do roszczeń. 

Ustalić datę budowy urządzeń przesyłowych

Data posadowienia urządzeń ma kluczowe znaczenie dla ustalenia okresu roszczeń. 

Zgromadzić dokumentację techniczną i dowodową

Mapy, zdjęcia, wypisy z ewidencji, dokumenty historyczne.

Przeprowadzić analizę prawną i wycenę roszczeń

Fachowy operat często jest podstawą żądanej kwoty.

W razie wcześniejszych przegranych spraw — rozważyć wznowienie postępowania

Można założyć, że w najbliższych latach pojawi się zwiększona liczba spraw dotyczących wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości oraz propozycji ugód kierowanych do właścicieli przez przedsiębiorstwa przesyłowe.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego radykalnie zmienia sytuację właścicieli nieruchomości, na których od lat funkcjonują urządzenia przesyłowe.
Potwierdza on wprost, że:

• nie było podstaw prawnych do zasiedzenia służebności przesyłu przed 2008 r.,
• właściciele mają prawo żądać wynagrodzenia i odszkodowania,
• przedsiębiorstwa muszą dostosować się do nowych realiów i w wielu przypadkach — uregulować stan prawny.

W efekcie otwiera się szeroka droga do dochodzenia należności, które dotychczas były trudne do wyegzekwowania.

Jeżeli na Twojej nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe (linie energetyczne, słupy, rurociągi, światłowody lub inne elementy infrastruktury), warto zweryfikować:

• czy przedsiębiorstwo ma tytuł prawny do korzystania z gruntu,
• czy dotychczasowe roszczenia mogły zostać niesłusznie oddalone na podstawie poprzedniej linii orzeczniczej,
• czy przysługuje Ci wynagrodzenie za bezumowne korzystanie lub odszkodowanie.

Skontaktuj się z kancelarią w celu oceny stanu prawnego nieruchomości oraz możliwości dochodzenia roszczeń.

Przeprowadzamy analizę, ustalamy strategię działania i reprezentujemy w negocjacjach oraz postępowaniach sądowych.